Spis treści

11 czerwca 20245 min.
Max Cyrek
Max Cyrek

Koszty transakcyjne – czym są?

Koszty transakcyjne – czym są?

Koszty transakcyjne są nieodłącznym elementem każdej transakcji. Z czego się składają i jak mogą wpływać na efektywność inwestycji i osiągane zyski?

Z tego artykułu dowiesz się m.in.:

Koszty transakcyjne – definicja i teoria

Koszty transakcyjne to wszelkie wydatki ponoszone przez strony w procesie zawierania umowy czy dokonywania transakcji, które wykraczają poza samą cenę zakupu. Obejmują m.in. koszty związane z negocjacjami, poszukiwaniem informacji, monitorowaniem, egzekwowaniem umowy oraz zarządzaniem ryzykiem. W ekonomii i zarządzaniu są istotnym elementem analizy efektywności rynków i organizacji, ponieważ wpływają na ostateczny koszt realizacji transakcji oraz decyzje dotyczące struktury i funkcjonowania firm[1] [2].

Koszty transakcyjne to wydatki ponoszone przez inwestora w związku z przeprowadzeniem transakcji finansowych, takie jak prowizje, opłaty i podatki.

Definicja kosztów transakcyjnych

Teoria kosztów transakcyjnych, rozwinięta głównie przez noblistę Ronalda Coase’a w jego artykule „The Nature of the Firm”[3] z 1937 roku, zajmuje się analizą kosztów związanych z zawieraniem i realizacją umów między podmiotami gospodarczymi. Coase zauważył, że w rzeczywistych warunkach rynkowych koszty transakcji mogą wpływać na decyzje dotyczące organizacji produkcji i struktur rynkowych. Jego teoria miała wyjaśniać, dlaczego niektóre transakcje są realizowane na rynku, podczas gdy inne odbywają się wewnątrz firm, zamiast być regulowane przez mechanizmy rynkowe.

Podstawowym założeniem teorii kosztów transakcyjnych jest stwierdzenie, że zawieranie i egzekwowanie umów wiąże się z kosztami, które obejmują poszukiwanie informacji, negocjacje, zawarcie kontraktu oraz jego monitorowanie i egzekwowanie. Coase argumentował, że firmy powstają i rozwijają się, aby zminimalizować te koszty poprzez wewnętrzne organizowanie pewnych działań, które byłyby zbyt kosztowne do realizacji za pośrednictwem rynku[4] [5].

Teoria kosztów transakcyjnych zakłada też, że decyzje ekonomiczne są podejmowane nie tylko na podstawie tradycyjnych założeń maksymalizacji zysku, ale również z uwzględnieniem kosztów związanych z organizacją i realizacją transakcji. Firmy będą dążyły do wyboru struktur organizacyjnych minimalizujących te koszty, co może prowadzić do zjawisk takich jak integracja pionowa, outsourcing, czy różne formy kontraktacji[6] [7].

W późniejszych latach teoria ta została rozwinięta przez innych ekonomistów, w tym Olivera Williamsona, który w latach 70. XX wieku rozszerzył i ustrukturyzował teoretyczne ramy przygotowane przez Coase’a. Williamson wprowadził koncepcje specyficzności aktywów, niepewności oraz częstotliwości transakcji jako istotnych czynników wpływających na strukturę zarządzania i organizacji[8] [9].

Rodzaje kosztów transakcyjnych

Rodzaje kosztów transakcyjnych można podzielić na kilka głównych kategorii:

  • Koszty poszukiwania informacji dotyczą nakładów ponoszonych na zdobywanie danych o potencjalnych kontrahentach, cenach, warunkach rynkowych oraz innych istotnych aspektach transakcji. Obejmują czas i zasoby poświęcone na badanie rynkowe, analizę ofert oraz oceny wiarygodności dostawców lub klientów.
  • Koszty negocjacji odnoszą się do wydatków związanych z procesem ustalania warunków umowy. Obejmują czas i wysiłek poświęcony na dyskusje, spotkania, przygotowanie dokumentów kontraktowych oraz angażowanie doradców prawnych lub innych specjalistów. Negocjacje mogą być szczególnie kosztowne w przypadku złożonych umów.
  • Koszty zawarcia umowy dotyczą kosztów formalnych i administracyjnych związanych z finalizacją transakcji – opłat notarialnych, kosztów sporządzenia i podpisania dokumentów, prowizji pośredników oraz innych opłat związanych z formalnościami dotyczącymi umowy.
  • Koszty monitorowania i kontroli odnoszą się do wydatków ponoszonych na nadzorowanie realizacji umowy i zapewnienie, że obie strony wypełniają swoje zobowiązania. Obejmuje to koszty związane z audytami, inspekcjami, monitorowaniem jakości dostarczanych dóbr lub usług oraz utrzymywaniem komunikacji między stronami umowy.
  • Koszty egzekwowania umowy dotyczą kosztów ponoszonych w przypadku konieczności dochodzenia swoich praw w wyniku naruszenia warunków umowy przez jedną ze stron. Obejmują one koszty postępowań sądowych, arbitrażu, usług prawnych oraz inne wydatki związane z dochodzeniem roszczeń i odzyskiwaniem strat.
  • Koszty ryzyka wynikają z niepewności związanej z przyszłym zachowaniem kontrahentów oraz zmieniającymi się warunkami rynkowymi. Obejmują koszty zabezpieczenia się przed ryzykiem, takie jak wykupienie polis ubezpieczeniowych, tworzenie rezerw finansowych na wypadek niespełnienia warunków umowy, oraz koszty związane z zarządzaniem ryzykiem poprzez dywersyfikację dostawców lub klientów.

Optymalizacja kosztów transakcyjnych

Przedsiębiorstwa mogą optymalizować swoje koszty transakcyjne co najmniej kilkoma sposobami. Po pierwsze, warto inwestować w oprogramowanie usprawniające proces poszukiwania informacji oraz negocjacji. Systemy CRM czy platformy e-commerce pozwalają szybko i efektywnie gromadzić dane rynkowe, analizować oferty oraz komunikować się z kontrahentami. Także wprowadzenie cyfrowych systemów zarządzania dokumentami może znacznie przyspieszyć procesy i zmniejszyć koszty związane z papierkową robotą. Jednocześnie warto usprawnić procedury administracyjne poprzez standaryzację i uproszczenie procesów.

Firmy powinny dążyć do dywersyfikacji źródeł zaopatrzenia oraz klientów, żeby zmniejszać swoją zależność od pojedynczych kontrahentów i minimalizować ryzyka związane z nieprzewidywalnymi zmianami na rynku. Ubezpieczenia oraz rezerwy finansowe na wypadek niepowodzeń mogą być dodatkową warstwą zabezpieczenia przed potencjalnymi stratami.

Warto też pamiętać, że stabilne i oparte na zaufaniu partnerstwa biznesowe mogą przyczynić się do obniżenia kosztów, ponieważ strony umowy mają większą pewność co do wzajemnych zobowiązań i intencji. Jednocześnie warto rozwijać kompetencje pracowników w zakresie zarządzania transakcjami, negocjacji i analizy ryzyka oraz budować kulturę organizacyjną w firmie, stymulującą kreatywne podejście do rozwiązywania problemów i poszukiwania nowych sposobów na optymalizację procesów biznesowych.

Regularne zbieranie opinii od wszystkich uczestników procesu transakcyjnego, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych, umożliwia identyfikację problemów i wąskich gardeł, które mogą generować dodatkowe koszty. W tym celu warto rozważyć współpracę z partnerami zewnętrznymi, specjalizującymi się w optymalizacji procesów biznesowych.

Przedsiębiorstwa powinny też wdrażać oprogramowanie do Business Intelligence oraz narzędzia analityczne, umożliwiające bieżące śledzenie kosztów i efektywności transakcji. Dzięki temu można identyfikować trendy, potencjalne zagrożenia oraz obszary wymagające interwencji.

Rola kosztów transakcyjnych

Koszty transakcyjne przede wszystkim wpływają na decyzje dotyczące integracji pionowej i horyzontalnej. Przedsiębiorstwa podejmują decyzje o włączaniu dodatkowych etapów produkcji lub rozszerzaniu swojej działalności w celu minimalizacji kosztów transakcyjnych, które byłyby wyższe, gdyby realizowali to zewnętrzni dostawcy lub partnerzy. Integracja pionowa może też zmniejszać koszty związane z negocjacjami, monitorowaniem i egzekwowaniem umów.

Koszty transakcyjne wpływają również na strukturę kontraktów i relacji między przedsiębiorstwami – firmy mogą np. zawierać długoterminowe umowy z najważniejszymi dostawcami lub klientami w celu zredukowania kosztów negocjacji i zapewnienia stabilności dostaw. Odgrywają też ważką rolę w kształtowaniu strategii outsourcingowych, ponieważ organizacje mogą zlecać pewne funkcje zewnętrznym dostawcom, jeśli koszty transakcyjne związane z zarządzaniem nimi wewnętrznie są wyższe niż koszty współpracy z wyspecjalizowanymi firmami zewnętrznymi.

Koszty transakcyjne wpływają również na decyzje dotyczące lokalizacji przedsiębiorstw – firmy mogą wybierać lokalizacje blisko najważniejszych rynków lub dostawców w celu zmniejszenia kosztów logistycznych i administracyjnych. Są też istotne w procesach fuzji i przejęć. Przedsiębiorstwa podejmują decyzje o połączeniu z innymi firmami w celu redukcji kosztów, co może również prowadzić do ogólnego zmniejszenia kosztów operacyjnych i większej efektywności.

FAQ

Przypisy

  1. https://www.investopedia.com/terms/t/transactioncosts.asp
  2. https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/transaction-costs/
  3. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-0335.1937.tb00002.x
  4. https://timo.wz.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2016/09/17-Ilona-Szwedziak-Bork-Zastosowania-teorii-koszt%C3%B3w-transakcyjnych-w-zarz%C4%85dzaniu-Klincewicz-Krzysztof-red-Zarzadzanie-organizacje-i-organizowanie.pdf
  5. https://repozytorium.amu.edu.pl/server/api/core/bitstreams/44851795-aec1-4d37-bcbc-8374194c106a/content
  6. https://www.ue.katowice.pl/fileadmin/_migrated/content_uploads/20_07.pdf
  7. https://www.wir.ue.wroc.pl/docstore/download/@UEWR015121855c224c7985ff9c34e9d82f2b/Misinski_Koszty_transakcyjne_czyli_czy_teoria_prezentacja.pdf
  8. https://web.pdx.edu/~nwallace/EHP/TCEProgression.pdf
  9. https://studfile.net/preview/5714480/page:5/

Formularz kontaktowy

Rozwijaj swoją firmę

we współpracy z Cyrek Digital
Wyślij zapytanie
Pola wymagane
Max Cyrek
Max Cyrek
CEO
"Do not accept ‘just’ high quality. Anyone can do that. If the sky is the limit, find a higher sky.”

Razem z całym zespołem Cyrek Digital pomagam firmom w cyfrowej transformacji. Specjalizuje się w technicznym SEO. Na działania marketingowe patrzę zawsze przez pryzmat biznesowy.

zobacz artykuły
Skontaktuj się ze mną
Masz pytania? Napisz do mnie.
Oceń tekst
Średnia ocena: artykuł nieoceniony. 0

Być może zainteresują Cię:

Mapa strony
© 2010 - 2024 Cyrek Digital. All rights reserved.