5 przykładów rachunku zysków i strat, które pomogą Ci lepiej zrozumieć finanse firmy

Kiedy księgowa małej firmy budowlanej po raz pierwszy staje przed zadaniem sporządzenia rachunku zysków i strat, czuje się jak student medycyny przed pierwszą operacją – w teorii wie, jak to zrobić, ale praktyczne wykonanie to inna para kaloszy.

Jak rachunek zysków i strat pomaga zrozumieć finanse firmy?

Rachunek zysków i strat w odróżnieniu od bilansu, który pokazuje „fotografię” majątku w konkretnym momencie, działa jak film rejestrujący tworzenie się wyniku finansowego w miarę upływu czasu^[1]. Nie wystarczy jednak patrzeć na zysk – trzeba jeszcze zrozumieć, skąd się wziął. Analiza rachunku zysków i strat pozwala rozpoznać realną kondycję firmy, a nie tylko chwilowy efekt księgowy^[2]. Każdy wiersz mówi coś ważnego: przychody ze sprzedaży pokazują skalę działania, koszty operacyjne ujawniają efektywność zarządzania, a wynik finansowy – zdolność do generowania nadwyżek.

Specjaliści podkreślają, że rachunek zysków i strat to jeden z najlepszych mierników oceny działalności gospodarczej^[3]. Właściciel uzyskuje pełen obraz przychodów i kosztów, co ułatwia podejmowanie decyzji dotyczących inwestycji, polityki cenowej czy wzrostu wynagrodzeń^[4]. Wstępna analiza tego dokumentu daje ogólne pojęcie o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i wskazuje obszary wymagające dalszej analizy^[5].

Szczególnie istotne jest badanie relacji między poszczególnymi rodzajami zysku. Wyższa dynamika przychodów niż kosztów sygnalizuje poprawę wyniku finansowego^[6]. Z kolei wzrost kosztów finansowych bardzo często świadczy o rosnącym zadłużeniu jednostki, co może niekorzystnie wpływać na jej kondycję^[7]. Pojawienie się straty jest zjawiskiem bardzo niepożądanym – przedsiębiorstwo powinno generować księgowe nadwyżki przychodów nad kosztami^[8].

Rachunek zysków i strat stanowi też punkt wyjścia do bardziej szczegółowych działań, takich jak analiza wskaźnikowa, ocena płynności finansowej czy wybór optymalnych źródeł finansowania majątku firmy^[9].

Jakie są przykłady rachunku zysków i strat?

Teoria nabiera życia, gdy zobaczymy konkretne liczby; oto pięć przykładów:

1. Firma handlowa – wariant porównawczy

Spółka Hurt-Detal zajmuje się sprzedażą elektroniki. Zdecydowała się na wariant porównawczy. W 2024 roku osiągnęła następujące wyniki:

A. Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi: 5 000 tys. zł

• Przychody netto ze sprzedaży produktów: 3 500 tys. zł
• Przychody netto ze sprzedaży towarów: 1 500 tys. zł.

B. Koszty działalności operacyjnej: 4 200 tys. zł

• Amortyzacja: 150 tys. zł
• Zużycie materiałów i energii: 200 tys. zł
• Usługi obce: 800 tys. zł (transport, marketing)
• Wynagrodzenia: 1 200 tys. zł
• Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia: 250 tys. zł
• Podatki i opłaty: 50 tys. zł
• Pozostałe koszty rodzajowe: 50 tys. zł
• Wartość sprzedanych towarów i materiałów: 1 500 tys. zł.

C. Zysk ze sprzedaży (A-B): 800 tys. zł.

D. Pozostałe przychody operacyjne: 50 tys. zł (dotacja).

E. Pozostałe koszty operacyjne: 30 tys. zł (kary).

F. Zysk z działalności operacyjnej: 820 tys. zł.

G. Przychody finansowe: 20 tys. zł (odsetki od lokat).

H. Koszty finansowe: 40 tys. zł (odsetki od kredytu).

I. Zysk brutto: 800 tys. zł.

J. Podatek dochodowy: 152 tys. zł (19%).

K. Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku: 0.

L. Zysk netto: 648 tys. zł.

2. Przedsiębiorstwo produkcyjne – wariant kalkulacyjny

Fabryka Meble-Pol produkuje meble biurowe. Wariant kalkulacyjny jest zorientowany przede wszystkim na sprzedaż, gdyż informuje o poszczególnych kosztach wytworzenia produktów, produkcji sprzedanej oraz kosztach sprzedaży i zarządu^[10]. W 2024 roku firma osiągnęła:

A. Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów: 12 000 tys. zł.

• Sprzedaż produktów: 11 500 tys. zł
• Sprzedaż materiałów: 500 tys. zł.

B. Koszty sprzedanych produktów, towarów i materiałów: 8 000 tys. zł.

• Koszt wytworzenia sprzedanych produktów: 7 600 tys. zł
• Wartość sprzedanych materiałów: 400 tys. zł.

C. Zysk brutto ze sprzedaży (A-B): 4 000 tys. zł.

D. Koszty sprzedaży: 1 200 tys. zł (transport, dystrybucja).

E. Koszty ogólnego zarządu: 1 800 tys. zł (zarząd, księgowość, administracja).

F. Zysk ze sprzedaży (C-D-E): 1 000 tys. zł.

Dalej jak w przykładzie 1 (pozostałe przychody operacyjne, koszty finansowe itd.), prowadząc do końcowego wyniku netto.

3. Firma usługowa z działalnością finansową

Agencja marketingowa Kreatywni świadczy usługi reklamowe. W 2024 roku:

A. Przychody netto ze sprzedaży produktów: 2 000 tys. zł (usługi reklamowe).

B. Koszty działalności operacyjnej: 1 500 tys. zł.

• Wynagrodzenia: 800 tys. zł
• Ubezpieczenia społeczne: 160 tys. zł
• Usługi obce: 400 tys. zł
• Pozostałe: 140 tys. zł.

C. Zysk ze sprzedaży: 500 tys. zł.

G. Przychody finansowe: 200 tys. zł (zysk ze zbycia inwestycji – sprzedaż akcji z zyskiem).

H. Koszty finansowe: 10 tys. zł (prowizje bankowe).

I. Zysk brutto: 690 tys. zł.

Ten przykład pokazuje, jak przychody finansowe (np. zysk z tytułu rozchodu aktywów finansowych) mogą znacząco wpłynąć na końcowy wynik, nawet gdy podstawowa działalność operacyjna przynosi umiarkowane zyski.

4. Startup technologiczny – specyfika młodej firmy

Startupy technologiczne to szczególny przypadek – często przez pierwsze lata działalności wykazują straty, inwestując intensywnie w rozwój produktu i pozyskiwanie klientów. Spółka AppDev tworzy aplikacje mobilne. W 2024 roku:

A. Przychody netto ze sprzedaży produktów: 800 tys. zł (licencje na oprogramowanie, subskrypcje).

B. Koszty działalności operacyjnej: 1 400 tys. zł.

• Wynagrodzenia programistów: 900 tys. zł
• Ubezpieczenia społeczne: 180 tys. zł
• Usługi obce (serwery cloud, narzędzia): 200 tys. zł
• Marketing i pozyskiwanie użytkowników: 80 tys. zł
• Pozostałe koszty: 40 tys. zł.

C. Strata ze sprzedaży: -600 tys. zł.

D. Pozostałe przychody operacyjne: 150 tys. zł (dotacja z NCBiR na projekt B+R).

E. Pozostałe koszty operacyjne: 20 tys. zł.

F. Strata z działalności operacyjnej: -470 tys. zł.

G. Przychody finansowe: 300 tys. zł (wpłata od inwestora venture capital ujęta jako agio).

H. Koszty finansowe: 30 tys. zł.

I. Strata brutto: -200 tys. zł.

J. Podatek dochodowy: 0 zł (brak zysku do opodatkowania).

K. Strata netto: -200 tys. zł.

Strata jest normalnym elementem działalności gospodarczej i powinna być rzetelnie wykazana w rachunku^[11]. W przypadku startupów kluczowe jest szczegółowe analizowanie, czy strata wynika z inwestycji w przyszły wzrost (co może być strategicznie uzasadnione), czy z nieefektywności operacyjnej. Należy w szczególności poświęcić uwagę wynikowi z działalności podstawowej – powinien on stopniowo się poprawiać w miarę skalowania biznesu^[12].

5. Organizacja non-profit – fundacja edukacyjna

Organizacje pozarządowe sporządzają rachunek zysków i strat według specjalnego wzoru z załącznika nr 6 do ustawy o rachunkowości^[13]. Fundacja Edukacja dla Wszystkich prowadzi działalność statutową. W 2024 roku:

A. Przychody z działalności statutowej: 450 tys. zł.

• I. Przychody z nieodpłatnej działalności pożytku publicznego: 300 tys. zł (darowizny, 1,5% podatku)
• II. Przychody z odpłatnej działalności pożytku publicznego: 100 tys. zł (odpłatne szkolenia)
• III. Przychody z pozostałej działalności statutowej: 50 tys. zł.

B. Koszty działalności statutowej: 380 tys. zł.

• I. Koszty nieodpłatnej działalności pożytku publicznego: 250 tys. zł
• II. Koszty odpłatnej działalności pożytku publicznego: 80 tys. zł
• III. Koszty pozostałej działalności statutowej: 50 tys. zł.

C. Zysk (strata) z działalności statutowej: 70 tys. zł.

D. Przychody z działalności gospodarczej: 0 zł (fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej).

E. Koszty działalności gospodarczej: 0 zł.

F. Zysk (strata) z działalności gospodarczej: 0 zł.

G. Koszty ogólnego zarządu: 40 tys. zł (księgowość, administracja).

H. Zysk (strata) z działalności operacyjnej: 30 tys. zł.

I. Przychody finansowe: 5 tys. zł (odsetki od lokat).

J. Koszty finansowe: 1 tys. zł.

K. Zysk brutto: 34 tys. zł.

L. Podatek dochodowy: 0 zł (dochody przeznaczone na cele statutowe są zwolnione z CIT).

M. Zysk netto: 34 tys. zł.

Rachunek zysków i strat NGO zawiera informacje o przychodach z działalności pożytku publicznego i pozostałej działalności statutowej^[14]. Zysk jest wtedy, kiedy przychodów było więcej niż kosztów, a strata w sytuacji odwrotnej^[15]. W kontekście działalności organizacji pozarządowych bardzo ważną kwestią jest jawność finansowa – szczegółowe dane zawarte w rocznych sprawozdaniach są udostępniane publicznie^[16].