Metaverse – co to jest i jak wykorzystać go w marketingu?

Dynamiczny rozwój Internetu sprawia, że w niektórych przypadkach zaczynają zacierać się granice pomiędzy światem rzeczywistym a wirtualną przestrzenią. Jednym z przykładów takiej rozszerzonej rzeczywistości jest metaverse.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Czym jest metaverse?
• Jaka jest historia metaverse?
• Co trzeba wiedzieć na temat działania metaverse?
• Jakie są przykłady platform metaverse?
• Jak korzystać z metaverse?
• Jakie są zastosowania metaverse?
• Co można powiedzieć na temat ograniczeń metaverse?
• Jakie są korzyści z metaverse?
• Jak wygląda przyszłość metaverse?

Metaverse – definicja

Metaverse (także metawersum i metaświat) to wirtualne miejsce, które integruje rozszerzoną rzeczywistość (AR), wirtualną rzeczywistość (VR), blockchain i inne interaktywne elementy cyfrowe, kreując kompleksowe, trwałe środowisko online.

Metaverse to miejsce cyfrowe, w którym osoby reprezentowane przez awatary, mogą kontaktować się między sobą, uczestniczyć w wydarzeniach i korzystać z różnorodnych usług, łącząc elementy rzeczywistości rozszerzonej i wirtualnej.

Definicja metaverse

Metaświat umożliwia użytkownikom kreowanie awatarów, współdziałanie z innymi osobami, uczestnictwo w wydarzeniach, a także angażowanie się w rozmaite działalności gospodarcze, edukacyjne, społeczne i rozrywkowe.

Jest często postrzegany jako następny etap rozwoju Internetu, w którym tradycyjne granice między rzeczywistością fizyczną a cyfroą stają się coraz bardziej zatarte.

Historia Metaverse

Pojęcie „Metaverse” zostało po raz pierwszy wprowadzone przez Neala Stephensona w jego powieści science-fiction „Snow Crash” z 1992 roku. Opisano w niej wirtualny świat, w którym użytkownicy, reprezentowani przez awatary, mogli wchodzić w interakcje ze sobą oraz z otaczającym ich cyfrowym środowiskiem^[1].

W latach 80. i 90. XX wieku pojawiły się pierwsze próby stworzenia wirtualnych rzeczywistości. W 1985 roku uruchomiono „Habitat”, jedno z pierwszych miejsc, gdzie użytkownicy mogli spotykać się w miejscach wirtualnych^{[2] [3]}.

W 1995 roku powstały strony takie jak „Active World” oraz „The Palace”, które umożliwiały budowanie własnych miejsca i interakcję z innymi userami. W tym samym roku pojawił się również „Second Life”, wirtualną rzeczywistość 3D, w którym użytkownicy mogli np. prowadzić działalność gospodarczą oraz nawiązywać interakcje społeczne^{[4] [5] [6]}.

W 2014 roku firma Facebook przejęła Oculus VR za 2 miliardy dolarów, co miało na celu rozwój technologii rzeczywistości wirtualnej^[7]. W 2018 roku lider Oculus, Jason Rubin, przedstawił kierownictwu Facebooka dokument dotyczący Metaverse, w którym podkreślono znaczenie inwestycji w rozwój tej koncepcji, a także pobocznych, takich jak mixed reality, które łączy świat rzeczywisty z wirtualną przestrzenią^[8].

W 2019 roku Facebook uruchomił „Facebook Horizon”, społeczną witrynę VR, która pozwalała użytkownikom na współdziałanie w Internecie^[9]. ​Mark Zuckerberg, twórca Facebooka, od przekształcenia swojej firmy w Meta w 2021 roku, konsekwentnie drążył temat Metaverse każdego dnia. Jego wizja zakładała stworzenie trójwymiarowej rzeczywistości wirtualnej, w której użytkownicy mogą pracować i bawić się, ale wiceprezes Intela, Raja Koduri, stwierdził, że na świecie nie ma wystarczającej mocy obliczeniowej, by spełnić marzenia Zuckerberga^[10]. Może to tłumaczyć, dlaczego w 2023 roku Meta ogłosiła zmianę priorytetów, skupiając się bardziej na sztucznej inteligencji niż na dalszym rozwoju metaversu^[11].

Działanie Metaverse

Metaverse to wielowarstwowy system, który jest w stanie działać dzięki integracji VR, rzeczywistości rozszerzonej, blockchainu oraz różnych protokołów komunikacyjnych. Działa też dzięki zaawansowanej infrastrukturze sieci, która umożliwiaj ludziom działania w trójwymiarowych cyfrowych miejscach, które mogą być dostosowane, rozwijane i wykorzystywane w różnych celach.

Podstawowym mechanizmem jest tworzenie wirtualnych reprezentacji użytkowników, tzw. awatarów, które poruszają się po cyfrowych miejscach w sieci. Użytkownicy, za pomocą urządzeń takich jak okulary VR, kontrolery, a także urządzenia mobilne, które często za pomocą aplikacji wchodzą w interakcję z miejscami, które są zazwyczaj generowane przez silniki graficzne 3D – przykładem jest Unity.

Kolejnym istotnym elementem jest integracja rozwiązań blockchain, które pozwala na tworzenie i wymianę aktywów cyfrowych. Technologie blockchain umożliwiają bezpieczne zarządzanie własnością wirtualną, w tym nieruchomościami, przedmiotami, a także tokenami. Przykładem może być Decentraland, gdzie użytkownicy mogą kupować, sprzedawać i tworzyć cyfrowe nieruchomości, a cała historia transakcji jest zapisywana w blockchainie.

Działanie metaverse opiera się również na zastosowaniu technologii AR. Jednym z rozwiązań wykorzystywanych w tym kontekście jest Microsoft Mesh, które pozwala userom współdziałać w miejscach cyfrowych, zachowując jednocześnie łączność z otoczeniem fizycznym.

W środowisku metaverse działania muszą odbywać się bez opóźnień, co wymaga zaawansowanych rozwiązań sieciowych i chmurowych, takich jak edge computing. Zapewnia to płynne działanie w dużych, otwartych miejscach, gdzie ludzie mogą spotykać się, rozmawiać i współdziałać w czasie rzeczywistym, niezależnie od tego, gdzie się znajdują fizycznie.

Userzy mogą nie tylko uczestniczyć w rozrywce, ale również wytwarzać, sprzedawać i kupować różne przedmioty cyfrowe. W tym przypadku gry i aplikacje pełnią funkcję nie tylko przestrzeni kontaktów społecznych, ale także ekosystemów gospodarczych, w których użytkownicy generują wartość poprzez sprzedaż postaci, przedmioty czy inne elementy rozrywki.

Przykłady platform Metaverse

Decentraland jest jedną z najbardziej przykładów realizacji koncepcji metaverse, której podstawowym elementem jest wirtualna ziemia, którą użytkownicy mogą kupować, sprzedawać i rozwijać. Całość funkcjonuje na blockchainie Ethereum, co zapewnia bezpieczeństwo transakcji i pełną kontrolę nad własnością zasobów. Użytkownicy mają możliwość uczestniczenia w wydarzeniach, stawiania budynków na zakupionych cyfrowych działkach budynki czy nawet sprzedaży przez Internet.

The Sandbox również bazuje na blockchainie i umożliwia userom kreowanie, rozwijanie i handel wirtualnymi zasobami w Internecie, a także pozwala budować różnorodne doświadczenia – od zabaw po interaktywne instalacje artystyczne. Dzięki voxelom (blokom 3D) można projektować cyfrowe miejsca z ogromną precyzją. W The Sandbox ludzie mogą nabywać działki wirtualnej ziemi, na których następnie mogą osadzać obiekty lub organizować wydarzenia.

Roblox jest platformą, która zyskała ogromną popularność wśród młodszych użytkowników, oferując możliwość stworzenia i gry w wirtualnym miejscu. Roblox umożliwia użytkownikom projektowanie gier oraz przestrzeni, które mogą być następnie udostępniane innym graczom. Platforma ta jest również miejscem, w którym użytkownicy mogą zarabiać, kreując i sprzedając wirtualne przedmioty lub zarabiając na swoich grach. Gracze mogą wspólnie uczestniczyć w grach, rozmawiać czy organizować wydarzenia. Dzięki prostym narzędziom do programowania gier i niskiemu progowi wejścia Roblox stał się jednym z głównych punktów startowych dla młodych twórców.

Meta Horizon Worlds, opracowana przez Meta Platforms (spółka matka największego serwisu społecznościowego na świecie), jest platformą VR, w której userzy mogą kreować własne gry, obiekty, a także aranżować przestrzenie do spotkań i wydarzeń. Horizon Worlds integruje się z innymi usługami Meta, co umożliwia użytkownikom łatwą integrację z mediami społecznościowymi i jest częścią wizji, którą Mark Zuckerberg roztacza przed metawersum, światem rzeczywistym i rzeczywistością rozszerzoną.

Epic Games, znane z popularnej gry „Fortnite”, która też jest przykładem metawersum, aktywnie angażuje się w rozwój tego pojęcia. Firma nawiązała współpracę z Disneyem, aby stworzyć „persistent universe” (dosłownie trwałe uniwesum), integrujące postacie z uniwersów Disneya, Pixara, Marvela i Star Wars w grze Fortnite. Celem jest stworzenie ekosystemu, w którym gracze mogą doświadczać treści z różnych franczyz w jednym środowisku. ​

Korzystanie z Metaverse

Żeby korzystać z metauniwersum, trzeba najpierw wybrać wybór metaverse, który najlepiej odpowiada celom danej osoby, a powinno to zależeć od tego, co chce się robić. Decentraland czy The Sandbox oferują miejsce do kontaktów społecznych oraz e-commerce, natomiast Oculus Horizon czy VRChat umożliwiają immersję w trójwymiarowych światach VR, z naciskiem na komunikację i rozrywkę. Wybór zależy od wymagań dotyczących sprzętu oraz preferencji osoby w zakresie doświadczeń wirtualnych.

Kolejnym etapem jest zakup i konfiguracja odpowiedniego sprzętu. Aby w pełni cieszyć się możliwościami metaverse trzeba zadbać o odpowiednie urządzenia, takie jak gogle VR (np. Oculus Quest 2) lub urządzenia wspierające AR (np. Microsoft HoloLens). Gogle pozwalają na pełne zanurzenie w rzeczywistości wirtualnej, a urządzenia AR umożliwiają interakcję z wirtualnymi elementami w rzeczywistym świecie. W przypadku korzystania na komputerze stacjonarnym lub laptopie można korzystać z myszki, klawiatury lub kontrolerów.

Po zakupie sprzętu i założeniu konta na wybranej witrynie należy wykreować awatara. Może to obejmować dostosowanie wyglądu, ubioru, a także przypisanie unikalnych cech charakterystycznych, które będą widoczne podczas kontaktów z innymi osobami. Awatar może służyć do uczestnictwa w wydarzeniach społecznych.

W niektórych miejscach można kupować wirtualne nieruchomości, kreować własne światy, a także aranżować obszar zgodnie z własnymi potrzebami. Wirtualne grunty można zakupić za wirtualne waluty, które później mogą być używane do kreowania obiektów, takich jak budynki, sklepy czy obiekty sztuki. Dzięki blockchainowi każda transakcja jest zapisywana w sposób bezpieczny i niezmienny, co umożliwia kontrolowanie własności tych zasobów.

Zastosowania Metaverse

Jednym z najczęstszych zastosowań Metaverse jest rozrywka. VRChat czy Roblox oferują odbiorcom miejsce do uczestniczenia w grach, organizowania wydarzeń czy tworzenia własnych doświadczeń. Osoby mogą brać udział w wirtualnych koncertach, wystawach sztuki czy kinach, w pełnej immersji VR. Wzrost popularności gier takich jak Fortnite pokazuje, jak Metaverse może łączyć tradycyjne formy rozrywki z nowoczesnymi doświadczeniami cyfrowymi.

Edukacja to kolejny temat i obszar, w którym metaverse pokazuje swoje możliwości. AltspaceVR czy Engage, możliwe jest tworzenie interaktywnych doświadczeń edukacyjnych, w których uczniowie i studenci mogą uczestniczyć w wirtualnych lekcjach, wykładach czy symulacjach. VR pozwala np. na bardziej immersyjne i angażujące nauczanie, które umożliwia uczniom eksplorowanie światów cyfrowych w pełni oddających specyfikę danego przedmiotu.

Firmy takie jak Meta oferują platformy takie jak Horizon Workrooms, które umożliwiają użytkownikom współpracę w wirtualnych biurach, w pełnej immersji VR. Dzięki tym rozwiązaniom, zespoły mogą pracować razem, korzystając z narzędzi do współdzielenia dokumentów oraz prezentacji. W metaświecie odbywają się także targi, wystawy czy konferencje branżowe.

W podobny sposób wirtualna rzeczywistość jest wykorzystywana w terapii, szczególnie w leczeniu PTSD (zespół stresu pourazowego) czy w rehabilitacji. Platformy VR umożliwiają przeprowadzanie interaktywnych sesji terapeutycznych, gdzie pacjent może uczestniczyć w symulacjach, które pomagają w przepracowaniu trudnych emocji lub w rehabilitacji fizycznej poprzez wykonywanie ćwiczeń w wirtualnym środowisku.

Metaverse ma również zastosowanie w marketingu i reklamie, gdzie marki mogą tworzyć immersyjne doświadczenia dla swoich klientów. Firmy mogą organizować wirtualne sklepy, które oferują unikalne, cyfrowe produkty, jak również reklamy, które są bardziej angażujące niż tradycyjne formy promocji.

Ograniczenia Metaverse

Aby w stu procentach uczestniczyć w doświadczeniach wirtualnych, trzeba posiadać odpowiedni sprzęt, taki jak gogle VR, specjalne kontrolery czy komputery o wysokich parametrach technicznych. Koszt zakupu zaawansowanego sprzętu VR, zwłaszcza dla osób prywatnych czy małych firm, może być dużą barierą. Sprzęt tego typu wciąż nie jest powszechnie dostępny, a w przypadku jego wykorzystania dochodzą obawy o użycie danych biometrycznych.

Aby korzystać z metaverse całkowicie, niezbędne jest stabilne połączenie internetowe o dużej przepustowości, zwłaszcza w przypadku wirtualnych światów 3D. W krajach o słabej infrastrukturze internetowej ludzie mogą doświadczać problemów z opóźnieniami, lagami i słabą jakością obrazu, co znacząco ogranicza komfort korzystania z Metaverse. W przyszłości rozbudowa globalnej sieci 5G oraz poprawa infrastruktury internetowej mogą pomóc w złagodzeniu tych problemów, jednak wciąż jest to bariera dla wielu osób.

Ponieważ osoby wchodzą w interakcje w cyfrowych światach, gromadzą ogromne ilości danych osobowych, w tym informacje o zachowaniach, preferencjach czy lokalizacji. Takie dane mogą zostać wykorzystane w celach komercyjnych lub, w przypadku naruszeń, mogą stać się celem cyberataków. Rozwiązanie problemów związanych z bezpieczeństwem danych osobowych i zapewnienie prywatności stanowi wyzwanie dla twórców platform, zwłaszcza w kontekście rosnącej liczby cyberzagrożeń.

Choć metaświaty umożliwiają łączenie się z innymi użytkownikami w cyfrowych miejscach, nie zastępują one w pełni kontaktów fizycznych i emocjonalnych, które są niezbędne dla zdrowia psychicznego. Istnieje obawa, że osoby spędzające zbyt dużo czasu w wirtualnym świecie mogą poczuć się odizolowane od rzeczywistości, co może prowadzić do problemów takich jak depresja, uzależnienie od technologii czy zanik umiejętności społecznych. Pamiętać też trzeba o problemach takich jak język nienawiści.

Problemy związane z regulacjami prawnymi również stanowią wyzwanie dla rozwoju Metaverse. Wirtualne światy często wykraczają poza tradycyjne granice państwowe, co sprawia, że regulacje dotyczące własności, ochrony danych czy handlu cyfrowymi dobrami są trudne do egzekwowania. Brak jednolitych przepisów na poziomie międzynarodowym stwarza ryzyko nadużyć, takich jak oszustwa czy pranie pieniędzy, zwłaszcza w kontekście handlu kryptowalutami i NFT.

Korzyści z Metaverse

Metaverse oferuje szereg korzyści, które mogą przynieść znaczące zmiany w wielu dziedzinach życia, zarówno dla odbiorców indywidualnych, jak i przedsiębiorstw. Dzięki rozwoju technologii wirtualnej rzeczywistości (VR), rozszerzonej rzeczywistości (AR) oraz blockchain stwarza ono nowe możliwości w zakresie interakcji społecznych, edukacji, pracy i rozrywki, a także wpływa na sposób, w jaki postrzegamy cyfrową transformację.

Dzięki wirtualnym światom ludzie z różnych zakątków świata mogą spotykać się, współpracować i angażować w aktywności, które wcześniej były niemożliwe ze względu na fizyczną odległość. Metaverse przełamuje bariery geograficzne, umożliwiając budowanie międzynarodowych społeczności, organizowanie wydarzeń, spotkań biznesowych czy współpracę między firmami i organizacjami.

Dzięki wirtualnym miejscom uczniowie, studenci i profesjonaliści mogą uczestniczyć w interaktywnych lekcjach, wykładach i symulacjach, które wykraczają poza tradycyjne metody nauczania. Technologie AR i VR pozwalają na pełniejsze zaangażowanie uczestników w proces edukacyjny, umożliwiając eksplorację skomplikowanych zagadnień w sposób bardziej przystępny i praktyczny.

W kontekście pracy zdalnej i współpracy biznesowej pracownicy mogą wchodzić w interakcje, wykorzystując awatary do poruszania się po wirtualnym biurze, współdzielenia dokumentów, prowadzenia prezentacji czy organizowania spotkań. Dzięki temu praca zdalna staje się bardziej angażująca, a interakcje z kolegami z zespołu przypominają te w tradycyjnym biurze.

Kreowanie nowych możliwości gospodarczych to kolejna korzyść płynąca z metaświata. Wirtualne światy otwierają drzwi do nowych modeli biznesowych, w tym handlu wirtualnymi dobrami, sprzedaży NFT (non-fungible tokens), wytwarzania i handlowania aktywami cyfrowymi. Przedsiębiorcy mogą kreować sklepy, wirtualne galerie sztuki czy miejsca do sprzedaży produktów i usług, które są dostępne tylko w cyfrowym świecie. Dzięki blockchain transakcje w Metaverse są bezpieczne i transparentne, co stwarza nowe możliwości dla firm zajmujących się e-commerce, marketingiem czy rozrywką.

W wirtualnych światach można tworzyć i wystawiać dzieła sztuki, organizować koncerty, wystawy czy interaktywne wydarzenia. Dzięki rozwoju NFT, artyści mogą sprzedawać unikalne cyfrowe dzieła sztuki, które są zapisane w blockchainie, zapewniając ich autentyczność i niezmienność. Z kolei cyfrowe miejsca pozwalają twórcom na kreowanie całych światów, gier czy aplikacji.

Dzięki pełnej immersji w wirtualnym świecie ludzie mogą uczestniczyć w koncertach, filmach, wydarzeniach sportowych czy festiwalach, które odbywają się w czasie rzeczywistym. Przykłady takie jak koncerty organizowane w Fortnite przez artystów, takich jak Travis Scott czy Marshmello, pokazują, jak Metaverse łączy rozrywkę z interaktywnością i doświadczeniem społecznościowym, oferując coś więcej niż tradycyjne wydarzenia w świecie fizycznym.

Przyszłość Metaverse

Przyszłość Metaverse jawi się jako dynamicznie rozwijający się obszar, który ma potencjał zrewolucjonizować sposób, w jaki wchodzimy w interakcje online, pracujemy i konsumujemy treści cyfrowe. Giganci technologiczni, tacy jak Meta, inwestują znaczne środki w rozwój technologii VR i AR, które stanowią fundament Metaverse. Przykładem jest wprowadzenie przez Meta prototypu okularów AR zasilanych sztuczną inteligencją, znanych jako Orion, które mają na celu zrewolucjonizować interakcje odbiorców z cyfrowym światem^[12].

Pomimo dużych inwestycji, dział VR Mety odnotował znaczne straty finansowe, co skłania firmę do intensyfikacji działań mających na celu zwiększenie zaangażowania ludzi i rentowności platformy Horizon Worlds^[13].

Według różnych prognoz wartość rynku Metaverse może osiągnąć imponujące rozmiary w nadchodzących latach. Według danych Statista do 2029 roku wartość rynku Metaverse wzrośnie do około 507 miliardów dolarów^[14], co wskazuje na ogromny potencjał tej technologii. Mimo optymistycznych prognoz pojęcie to stoi przed wieloma wyzwaniami. Wewnętrzne dokumenty Mety wskazują na potrzebę zwiększenia sprzedaży i zaangażowania odbiorców, eksperci są podzieleni co do przyszłości metaświatów^{[15] [16]}.

Przewiduje się, że rozwój Metaverse będzie ściśle powiązany z rozwojem sztucznej inteligencji, co pozwoli na kreowanie bardziej zaawansowanych i interaktywnych doświadczeń. Integracja tych technologii może przyczynić się do bardziej naturalnych interakcji w wirtualnych światach oraz wprowadzenia nowych funkcji, takich jak cyfrowi asystenci czy zaawansowane systemy rekomendacji.