Jak sprawdzić, czy Twój e-sklep jest gotowy na zakupy kontrolne?

Wyobraź sobie: zwykłe zamówienie, zwykły klient, zwykły adres e-mail. Paczka jedzie, potwierdzenie leci na skrzynkę – wszystko jak co dzień. Tyle że po drugiej stronie ekranu siedzi kontroler UOKiK z przybranym imieniem, losowo wyciągniętym z urzędowej bazy danych^[1].

Czym są zakupy kontrolne i jak mogą wpłynąć na Twój sklep?

Projekt nowelizacji ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, którego przyjęcie Rada Ministrów zapowiedziała na I kwartał 2026 r.^[2], daje Prezesowi UOKiK narzędzia, o których branża e-commerce mówiła od lat – ale raczej szeptem. Zakupy kontrolne „pod przykrywką”, blokowanie domen, przeszukania u przedsiębiorców w sprawach konsumenckich^[3]. Dla jednych to naturalna konsekwencja unijnego rozporządzenia CPC^[4], dla innych moment, w którym warto w końcu otworzyć regulamin sklepu i przeczytać go oczami klienta.

Zakupy kontrolne to w praktyce symulacja zwykłej transakcji – z tą różnicą, że kupującym jest urzędnik, który dokumentuje każdy etap procesu sprzedażowego. Kontrolerzy UOKiK będą mogli nabywać towary i usługi, posługując się fikcyjną tożsamością – przybranym imieniem, nazwiskiem, adresem zamieszkania i adresem e-mail losowo wybranym z bazy prowadzonej przez Urząd^[5]. Co istotne, w przypadku skomplikowanych produktów finansowych kontrolujący będzie mógł posługiwać się nawet fikcyjną historią kredytową czy transakcyjną^[6].

Jak wskazuje Bernadeta Kasztelan-Świetlik z kancelarii GESSEL, była wiceprezes UOKiK, nowelizacja nie tyle wprowadza całkiem nowe narzędzie, ile formalizuje praktykę, którą Urząd już stosował w ograniczonym zakresie – teraz jednak zakup kontrolny zyska wyraźną podstawę ustawową i status pełnoprawnego środka dowodowego^[7].

Co konkretnie sprawdzi taki „tajny klient”? Przede wszystkim to, co widzą (i czego nie widzą) Twoi klienci na co dzień:

• czy informacja o prawie odstąpienia od umowy jest podana jasno i we właściwym miejscu^[8];
• czy cena w koszyku zgadza się z ceną na karcie produktu^[9];
• czy formularz zwrotu nie jest ukryty trzy kliknięcia za daleko;
• czy potwierdzenie zamówienia zawiera wszystkie wymagane dane;
• czy newsletter nie zapisuje się automatycznie przy finalizacji zakupu.

Konsekwencje wykrycia naruszeń mogą być dotkliwe. Kara finansowa za naruszenie zbiorowych interesów konsumentów sięga do 10% rocznego obrotu przedsiębiorstwa^[10]. W 2025 r. UOKiK nałożył łącznie ponad 84 mln zł kar w samym tylko obszarze ochrony konsumentów^[11], a rekordzistą została Jeronimo Martins Polska z karą przekraczającą 160 mln zł za wprowadzające w błąd reklamy promocyjne^[12]. W tym samym roku Azagroup, właściciel sklepów Renee i Born2Be, zapłacił prawie 15 mln zł za stosowanie dark patterns – fałszywych liczników czasu i permanentnych „wyjątkowych” rabatów^[13]. Grupa OLX została ukarana kwotą 28 mln zł za nieprawidłowy system ocen na platformie^[14].

Jeśli Prezes UOKiK uzna, że Twoja strona narusza zbiorowe interesy konsumentów, będzie mógł nakazać usunięcie treści, ograniczenie dostępu do interfejsu, a w ostateczności – wystąpić o usunięcie domeny z krajowego rejestru^[15]. Jak trafnie zauważa Elżbieta Witkowska-Grochowalska z kancelarii GESSEL, blokowanie domen to rozwiązanie radykalne, które powinno być stosowane wyłącznie wtedy, gdy brakuje innych skutecznych środków^[16]. Sam fakt, że takie narzędzie będzie dostępne, zmienia perspektywę.

Warto też pamiętać, że zakupy kontrolne nie działają w próżni regulacyjnej. Od 3 stycznia 2026 r. obowiązuje ustawa o nadzorze nad ogólnym bezpieczeństwem produktów (implementacja GPSR), która dała inspektorom Inspekcji Handlowej analogiczne uprawnienia do zakupów kontrolnych z użyciem fikcyjnych danych – tym razem w zakresie bezpieczeństwa produktów^[17]. UOKiK zapowiedział, że w 2026 r. skontroluje ponad 10 tys. podmiotów^[18]. Do tego dochodzi Dyrektywa Omnibus, Akt o Usługach Cyfrowych (DSA), a na horyzoncie – Akt o Sztucznej Inteligencji (AI Act)^[19]. Urząd coraz częściej korzysta też z własnych narzędzi opartych na AI do automatycznego monitorowania stron w poszukiwaniu naruszeń^[20].

Jak przygotować swój e-sklep, żeby przejść zakupy kontrolne bez stresu?

Przygotowanie polega na tym, żeby sklep działał poprawnie każdego dnia, bo zakup kontrolny może wydarzyć się w dowolnym momencie, a kontroler przejdzie dokładnie tę samą ścieżkę co zwykły klient.

Zacznij od regulaminu i obowiązków informacyjnych

Regulamin sklepu internetowego to fundament – musi zawierać pełne dane identyfikacyjne sprzedawcy (nazwa, adres, NIP, REGON), precyzyjny opis procedury składania zamówień, jasne zasady odstąpienia od umowy i reklamacji^[21]. Sprawdź, czy informacja o 14-dniowym prawie odstąpienia jest widoczna przed finalizacją transakcji, a nie ukryta gdzieś w podstronie „Pomoc”. Upewnij się, że wzór formularza odstąpienia jest łatwo dostępny – najlepiej jako plik do pobrania bezpośrednio z poziomu potwierdzenia zamówienia^[22].

Przejdź własną ścieżkę zakupową od A do Z

Złóż zamówienie testowe, tak jakbyś był nowym klientem. Sprawdź, czy na każdym etapie – od karty produktu, przez koszyk, po podsumowanie – ceny są spójne i zawierają wszystkie podatki oraz koszty dostawy^[23]. Czy checkboxy dotyczące newslettera, zgód marketingowych czy dodatkowych usług nie są domyślnie zaznaczone. Czy przycisk „Zamawiam z obowiązkiem zapłaty” (lub jego odpowiednik) jest wyraźnie oznaczony. To są elementy, które kontroler UOKiK oceni w pierwszej kolejności.

Uporządkuj politykę cenową i promocyjną

Po wejściu w życie Dyrektywy Omnibus każda obniżka ceny musi być opatrzona informacją o najniższej cenie z ostatnich 30 dni^[24]. UOKiK wielokrotnie karał za sztuczne zawyżanie cen przed promocją i za „wieczne wyprzedaże” ze stale odnawianymi kodami rabatowymi^[25]. Jeśli stosujesz liczniki czasu odliczające koniec promocji, upewnij się, że promocja rzeczywiście się kończy^[26]. Fałszywa presja czasowa to jeden z najczęściej kwestionowanych dark patterns.

Wyeliminuj dark patterns z interfejsu

UOKiK definiuje je jako techniki manipulujące decyzjami zakupowymi klientów^[27]. Konkretnie: nie ukrywaj opcji rezygnacji z subskrypcji. Nie dodawaj produktów do koszyka bez wyraźnej zgody klienta. Nie wyświetlaj fałszywych komunikatów o dostępności („Ostatnia sztuka!” – gdy w magazynie jest ich 200). Nie utrudniaj zamknięcia konta^[28]. Komisja Europejska przeprowadziła akcję kontrolną dotyczącą dark patterns i wezwała organy krajowe do zdecydowanych działań – UOKiK zapowiedział na marzec 2026 r. konferencję poświęconą wyłącznie temu zagadnieniu^[29].

Zadbaj o bezpieczeństwo i zgodność produktów

W świetle GPSR producenci muszą przechowywać pełną dokumentację techniczną przez 10 lat, a każdy produkt powinien mieć unikalny identyfikator umożliwiający śledzenie^[30]. Jeśli importujesz towary spoza UE, sprawdź, czy posiadasz wymagane certyfikaty i czy opisy produktów zawierają rzetelne informacje o składzie, kraju pochodzenia i parametrach technicznych^[31].

Zbuduj system archiwizacji

Dokumentuj zmiany regulaminu, screeny stron produktowych, warunki każdej promocji, treść maili transakcyjnych. W razie kontroli lub postępowania to właśnie te materiały stanowią Twoją linię obrony. Od decyzji Prezesa UOKiK przysługuje skarga do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) – w terminie 30 dni od doręczenia decyzji^[32] – ale bez solidnej dokumentacji trudno będzie wykazać, że działałeś zgodnie z prawem.

Przeprowadź audyt compliance

Dla wielu firm rok 2026 to moment, w którym współpraca z wyspecjalizowanym prawnikiem przestaje być kosztem, a staje się narzędziem realnej ochrony biznesu^[33]. Audyt powinien objąć wzorce umowne, komunikaty marketingowe, ścieżki UX, procedury reklamacyjne i politykę prywatności. Im wcześniej to zrobisz, tym taniej Cię to wyjdzie, bo kary liczone w procentach od obrotu potrafią być brutalne.

Pobierz checklistę i sprawdź, czy Twój e-sklep jest gotowy na zakupy kontrolne: