Spis treści

24 października 20238 min.
Michał Włodarczyk
Michał Włodarczyk
Aktualizacja wpisu: 19 grudnia 2023

Środki trwałe – czym są?

Środki trwałe – czym są?

Środki trwałe odgrywają decydującą rolę w operacjach firmy i jej zdolności do generowania zysków. Jak ich różne wpływają na działalność przedsiębiorstwa i jak efektywne nimi zarządzać?

Z tego artykułu dowiesz się:

Środki trwałe – definicja

Środki trwałe to kluczowy element w rachunkowości i zarządzaniu finansami przedsiębiorstw. Odnoszą się one do majątku (aktywów) używanego przez przedsiębiorstwo i trwale związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Środki trwałe to długoterminowe aktywa, które przedsiębiorstwo używa przez okres dłuższy niż jeden rok finansowy i które nie są przeznaczone do dalszej odsprzedaży, a służą prowadzeniu działalności operacyjnej.

Definicja środków trwałych

Charakteryzują się długim okresem użytkowania, który powinien przekraczać jeden rok, oraz zazwyczaj wysoką wartością początkową – co najmniej 10 000 tysięcy złotych. W Polsce, środki trwałe i zasady ich ewidencji, amortyzacji, a także dokonywania inwentaryzacji są regulowane przez kilka aktów prawnych:

  • Ustawa o rachunkowości to główne źródło przepisów dotyczących rachunkowości w Polsce, które zawiera szczegółowe wytyczne dotyczące klasyfikacji, ewaluacji i ewidencji środków trwałych.
  • Ustawy o podatkach dochodowych (CIT i PIT) są szczególnie istotne w kontekście podatkowym, np. w zakresie amortyzacji środków trwałych. Określają m.in. dopuszczalne metody i stawki amortyzacji stosowane przy obliczaniu podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) oraz podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT).
  • Rozporządzenia Ministra Finansów dopełniają szczegółów i wytycznych zawartych w ustawie o rachunkowości oraz ustawach podatkowych, dostarczając bardziej szczegółowych instrukcji dotyczących kwestii takich jak metody amortyzacji, stawki amortyzacyjne, czy zasady rewaluacji środków trwałych.

Rodzaje środków trwałych

Środki trwałe to zasoby, których eksploatacja w przedsiębiorstwie przekracza jeden rok finansowy. W Polsce Klasyfikację Środków Trwałych można znaleźć w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 3 października 2016 roku. Dzieli on środki trwałe na 10 grup oznaczonych cyframi od 0 do 9, w ramach których można wyróżnić podgrupy (oznacza się je wtedy symbolem dwucyfrowym) oraz rodzaje (do ich oznaczenia stosowany jest symbol trzycyfrowy). Najważniejsze grupy to:

  • 0 – grunty,
  • 1 – budynki i lokale, spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego i mieszkalnego,
  • 2 – obiekty inżynierii lądowej i wodnej,
  • 3 – kotły i maszyny energetyczne,
  • 4 – maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania,
  • 5 – specjalistyczne maszyny, urządzenia i aparaty,
  • 6 – urządzenia techniczne,
  • 7 – środki transportu,
  • 8 – narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie,
  • 9 – inwentarz żywy.

Jako środki trwałe traktuje się też wyposażenie – mniejsze aktywa trwałe używane w codziennej działalności biznesowej, takie jak meble biurowe, sprzęt komputerowy czy telefony. Zalicza się do nich również inwestycje długoterminowe, takie jak inwestycje kapitałowe w inne przedsiębiorstwa, akcje, obligacje, udziały w spółkach zależnych lub inne formy inwestycji finansowych, które firma zamierza trzymać na dłużej niż jeden rok finansowy. Co ważne, jako środki trwałe traktuje się też wartości niematerialne i prawne, czyli wszystkie aktywa nieposiadające postaci fizycznej, ale wyróżniające się wartością ekonomiczną. Mowa m.in. o patentach, licencjach, prawach autorskich czy znakach towarowych.

Środki trwałe a wartości niematerialne i prawne

Środki trwałe to fizyczne, trwałe aktywa, wykorzystywane w działalności produkcyjnej lub operacyjnej przedsiębiorstwa dłużej niż rok. Ich kluczową cechą jest zdatność do użytku oraz fakt, że nie są przeznaczone do odsprzedaży w normalnej działalności gospodarczej. Podlegają one amortyzacji, czyli stopniowemu rozliczaniu ich wartości w czasie.

Z kolei wartości niematerialne i prawne to wszystkie niefizyczne aktywa, które przynoszą korzyści przedsiębiorstwu przez okres dłuższy niż rok. Zalicza się do nich prawa autorskie, patenty, licencje czy znaki towarowe. Również podlegają amortyzacji, ale w odróżnieniu od środków trwałych, mają one charakter wyłączności.

Jedną z kluczowych różnic między tymi dwoma kategoriami aktywów jest sposób ujęcia w księgach rachunkowych. Amortyzacja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych ujmowana jest w kosztach działalności operacyjnej, jednak odpisy umorzeniowe od środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych mają różny wpływ na wartość początkową tych aktywów. Odpisy amortyzacyjne odzwierciedlają bieżące zużycie środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej w ciągu jednego roku obrotowego.

Nie wszystkie wartości niematerialne i prawne mogą być uznane za wartości podlegające amortyzacji, np. wartości niematerialne i prawne wytworzone przez podatnika we własnym zakresie nie mogą być uznane za wartości amortyzowane w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zarządzanie środkami trwałymi

Zarządzanie środkami trwałymi wymaga wielowymiarowego podejścia, ale znacznie ułatwia je utrzymywanie dokładnej ewidencji – powinna ona uwzględniać wszystkie szczegóły aktywów, takie jak data zakupu, wartość, stan techniczny, i oczekiwany czas użytkowania. Równie ważnym elementem są regularne przeglądy i konserwacja. Nie należy także zapominać o amortyzacji – musi być ona przeprowadzana strategicznie, aby odzwierciedlić rzeczywiste zużycie majątku.

W zarządzaniu środkami trwałymi ważne jest też zarządzanie ryzykiem, z naciskiem na właściwe ubezpieczenie. W miarę rozwoju technologicznego i zmiennych warunków rynkowych dobrze jest też aktualizować swoje aktywa, unikając nadmiernych inwestycji.

Amortyzacja środków trwałych

Amortyzacja środków trwałych to proces rozliczania kosztów związanych z korzystaniem z tych zasobów przez przedsiębiorstwo w określonym czasie. Pozwala to też określić, że środki trwałe tracą wartość w miarę upływu czasu, zużycia, przestarzałości technologicznej lub innych czynników. Poprzez rozkładanie kosztu środka trwałego na cały okres jego eksploatacji, amortyzacja lepiej odzwierciedla rzeczywiste koszty działalności przedsiębiorstwa w danym okresie. Dzięki temu zarówno zarządzający, jak i inwestorzy mogą uzyskać klarowniejszy obraz rentowności firmy. Amortyzacja pomaga też w gromadzeniu środków na zastąpienie aktywów, które w końcu będą wymagały wymiany po zakończeniu ich żywotności.

Wybór metody amortyzacji może mieć znaczący wpływ na finanse przedsiębiorstwa i jego wyniki finansowe. Przedsiębiorstwa często opierają swój wybór na czynnikach takich jak polityka podatkowa, charakter aktywów, a także na strategicznych celach biznesowych. Do najbardziej popularnych metod należą:

  • Metoda liniowa jest najprostsza i najbardziej rozpowszechniona; polega ona na podziale wartości początkowej środka trwałego na równe kwoty na każdy okres amortyzacji. Na przykład, jeśli maszyna kosztuje 100 000 zł i ma 10-letnią przydatność do użytku, każdego roku jako koszt zostanie rozliczone 10 000 zł.
  • Metoda degresywna przyspiesza proces amortyzacji, co oznacza, że większość kosztów amortyzacji jest rozliczana we wczesnych latach użytkowania aktywa. Może to być korzystne dla aktywów tracących na wartości szybciej w pierwszych latach, np. ze względu na szybkie zużycie czy przestarzałość technologiczną.
  • Metoda progresywna to przeciwieństwo metody degresywnej, a więc początkowo dokonuje się mniejszych odpisów, które z czasem rosną. Jest to rzadziej stosowana metoda, ale może się przydać, gdy wartość użytkowa środka trwałego zwiększa się w czasie.
  • Jednorazowa amortyzacja to metoda księgowa umożliwiająca przedsiębiorcom natychmiastowe odliczenie kosztów zakupu środków trwałych w roku fiskalnym nabycia, zamiast stopniowego rozkładania tych kosztów. Jest dostępna dla aktywów z grup 3-8 wymienionych w Klasyfikacji Środków Trwałych, ale należy pamiętać, że ma ona ustalony odgórnie limit – wynosi on maksymalnie 50 000 euro.
  • Amortyzacja indywidualna pozwala ustalić indywidualne stawki i okresy amortyzacji w zależności od specyfiki danego środka trwałego i warunków jego użytkowania. Jest stosowana, gdy standardowe metody nie odzwierciedlają rzeczywistego zużycia.

Amortyzacja środków trwałych a zakończenie działalności

Przy zakończeniu działalności gospodarczej istotne jest odpowiednie zarządzanie procesem amortyzacji środków trwałych. Gdy działalność kończy się, niezbędne jest dokonanie finalnych odpisów amortyzacyjnych. Powinny one odzwierciedlać rzeczywisty okres wykorzystywania środków trwałych do momentu zakończenia działalności. Jeśli środki trwałe zostaną sprzedane lub zlikwidowane, należy ustalić i wykazać ewentualne zyski lub straty z tej transakcji. Wszystkie działania należy odpowiednio udokumentować i zaksięgować, co ma znaczenie dla finalnego rozliczenia podatkowego przedsiębiorstwa.

Ustalanie wartości środków trwałych

Ustalanie wartości środków trwałych ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności sprawozdań finansowych, zarządzania majątkiem przedsiębiorstwa oraz podejmowania decyzji strategicznych. Robi się to też, żeby prawidłowo odzwierciedlić wartość środków trwałych w księgach rachunkowych – pomaga to precyzyjnie określić zysku netto przedsiębiorstwa, obliczyć podatki czy analizować rentowność inwestycji.

Proces ustalania wartości rozpoczyna się od ustalenia kosztu zakupu lub kosztu wytworzenia środka trwałego, obejmującego cenę zakupu, koszty transportu, instalacji oraz wszystkie inne koszty, które były konieczne, aby przygotować majątek do użytku. Następnie należy uwzględnić wszelkie czynniki, które mogą wpłynąć na obniżenie wartości – zużycie, przestarzałość technologiczna czy zmiany na rynku.

Podczas wyceny trzeba pamiętać o kilku kwestiach. Przede wszystkim, należy śledzić zmiany w przepisach prawnych lub standardach rachunkowości. Oprócz tego trzeba przeglądać i aktualizować wartość środków trwałych, aby odzwierciedlić zmiany – zarówno te, które mogą zwiększyć ich wartość, jak i te, które mogą ją obniżyć. Równie istotne są stosowanie konsekwentnych metod wyceny w całej firmie i zachowanie pełnej dokumentacji wszystkich kalkulacji i założeń.

Prowadzenie ewidencji środków trwałych

Prowadzenie ewidencji środków trwałych jest niezbędne dla każdego przedsiębiorcy, który korzysta ze środków trwałych w swojej działalności gospodarczej i prowadzi podatkową księgę przychodów i rozchodów lub rozlicza się na zasadzie ryczałtu ewidencjonowanego. Zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT), jest to jeden z warunków, umożliwiających zaliczenie amortyzacji do kosztów uzyskania przychodu firmy.

Ewidencja środków trwałych powinna zawierać określone informacje, dotyczące każdego z ujętych w niej środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, takie jak:

  • data nabycia środka i data jego przyjęcia do użytkowania,
  • określenie dokumentu stwierdzającego nabycie środka,
  • szczegółowe określenie środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej,
  • wartość początkowa środka oraz jego symbol z Klasyfikacji Środków Trwałych,
  • stawka amortyzacyjna i kwota odpisu amortyzacyjnego za dany okres podatkowy.

W ewidencji należy uwzględniać wszelkie zmiany dotyczące środków trwałych (np. ulepszenia zwiększające wartość początkową), a także informacje o ich likwidacji czy sprzedaży. W przypadku likwidacji środka trwałego, który nie został w pełni zamortyzowany, różnica między wartością początkową a umorzeniem środka trwałego powinna być zaksięgowana jako pozostałe koszty operacyjne.

Rola środków trwałych

Środki trwałe nie są tylko rzeczami – są kluczowym elementem, który umożliwia firmie realizację jej misji, wizji i celów operacyjnych na co dzień, a każdy ich rodzaj odgrywa swoją unikalną rolę. Nieruchomości, takie jak fabryki i biura, to miejsca, gdzie pracownicy spędzają swój czas, i gdzie odbywa się większość działalności operacyjnej. Stanowią one środowisko pracy, które musi być utrzymane, bezpieczne i efektywne, aby zapewnić płynność operacji. Maszyny i sprzęt są sercem produkcji, a ich wydajność, niezawodność i innowacyjność wpływają na jakość, koszty i czas dostawy.

Środki trwałe są często największymi inwestycjami przedsiębiorstwa, co oznacza, że w znacznym stopniu wpływają na finansową stabilność firmy. Wymagają ciągłego monitorowania i zarządzania m.in. ze względu na ich wpływ na koszty operacyjne, potrzeby w zakresie konserwacji i napraw, a także przestarzałość technologiczną. Decyzje, kiedy zastąpić, ulepszyć czy pozbyć się środka trwałego, mogą mieć dalekosiężne konsekwencje dla strategii rozwoju przedsiębiorstwa.

Wartość przedsiębiorstwa na rynku często jest postrzegana przez pryzmat jego aktywów. Solidna baza środków trwałych może zwiększyć zaufanie inwestorów i partnerów biznesowych, co poprawia nie tylko reputację firmy, ale też jej zdolność do pozyskiwania kapitału.

FAQ

Formularz kontaktowy

Zadbaj o rozwój swojej firmy

we współpracy z Cyrek Digital
Wyślij zapytanie
Pola wymagane
Michał Włodarczyk
Michał Włodarczyk
Head of Customer Success

Zajmuję się sprzedażą i pielęgnacją relacji z klientami. Codziennie dbam o to, żeby nasi partnerzy biznesowi otrzymywali wsparcie najwyższej jakości oraz pomagam im w realizacji ich celów biznesowych – sukces naszych klientów jest naszym sukcesem.

zobacz artykuły
Skontaktuj się ze mną
Masz pytania? Napisz do mnie.
Oceń tekst:
Średnia ocena: artykuł nieoceniony. 0

Być może zainteresują Cię:

Mapa strony
© 2010 - 2024 Cyrek Digital. All rights reserved.