Badania UX – czym są i kiedy warto je przeprowadzać?

Każdego dnia miliony użytkowników porzucają aplikacje i strony internetowe z powodu frustracji, której można było uniknąć. Badania UX pozwalają zajrzeć w umysły odbiorców i odkryć, co naprawdę wpływa na ich doświadczenia z produktem cyfrowym. To fundament projektowania rozwiązań, które nie tylko wyglądają dobrze, ale przede wszystkim działają zgodnie z oczekiwaniami użytkowników.

Z tego artykułu dowiesz się m.in.:

• Czym są badania UX?
• Jakie są przykłady badań UX?
• Kiedy warto przeprowadzić badania UX?
• Jak przeprowadzić badania UX?
• Jak analizować badania UX?
• Ile kosztują badania UX?
• Jakie korzyści wynikają z badań UX?

Najważniejsze informacje:

• Badania UX to systematyczny proces zbierania i analizowania informacji o doświadczeniach użytkowników, który pozwala zrozumieć ich potrzeby, oczekiwania i zachowania podczas interakcji z produktem cyfrowym, stanowiąc podstawę projektowania użytecznych rozwiązań.
• Do przykładów badań UX należą testy użyteczności, indywidualne wywiady pogłębione, grupy fokusowe, sortowanie kart, badania etnograficzne, audyty heurystyczne oraz metody ilościowe jak ankiety, testy A/B czy analityka internetowa.
• Badania UX warto przeprowadzać na każdym etapie procesu projektowego – od wczesnej fazy odkrywania potrzeb użytkowników, przez testowanie prototypów i makiet, aż po optymalizację istniejącego produktu i monitorowanie współczynnika konwersji.
• Przeprowadzenie badań UX wymaga zdefiniowania celów badawczych, desk research, wyboru odpowiedniej metody, rekrutacji uczestników badania zgodnych z profilem użytkownika, przygotowania scenariusza oraz realizacji sesji z protokołem głośnego myślenia.
• Analiza badań UX polega na identyfikacji wzorców zachowań użytkowników, priorytetyzacji problemów z użytecznością i formułowaniu rekomendacji projektowych, często z wykorzystaniem triangulacji metodologicznej łączącej dane ilościowe i jakościowe.
• Koszt badań UX zależy od rodzaju badania, liczby respondentów i czasu pracy UX researchera – od kilkuset dolarów za prosty test niemoderowany do kilkudziesięciu tysięcy za kompleksowe badanie z rekrutacją specjalistycznych grup docelowych.
• Inwestycja w badania UX przynosi wymierne korzyści biznesowe – według Forrester Research każdy dolar zainwestowany w user experience zwraca średnio 100 dolarów, a dobrze zaprojektowany interfejs może zwiększyć konwersję nawet o 400%.

Badania UX – definicja

Badania UX (ang. User Experience Research) stanowią systematyczny proces poznawania użytkowników i ich relacji z produktami cyfrowymi. Obejmują szeroki wachlarz działań badawczych – od obserwacji zachowań, przez analizę potrzeb użytkowników, aż po testowanie konkretnych rozwiązań interfejsu.

Badania UX to systematyczne zbieranie i analizowanie informacji na temat doświadczeń użytkowników, które pozwala na zrozumienie ich potrzeb, oczekiwań i zachowań podczas interakcji z produktem, z myślą o projektowaniu rozwiązań przyjaznych i intuicyjnych.

Definicja badań UX

Badacze UX wykorzystują różnorodne techniki badawcze, aby wyciągać wnioski i odkrywać problemy, które mogłyby umknąć zespołowi projektowemu. W przeciwieństwie do badań marketingowych, które dają ogólny pogląd na rynek, badania user experience skupiają się szczegółowo na konkretnym problemie związanym z użytkowaniem produktu.

Jakie są przykłady badań UX?

Rodzaje badań UX można podzielić na badania jakościowe, odpowiadające na pytania „dlaczego” i „jak”, oraz badania ilościowe, dostarczające danych liczbowych o skali zjawisk.

Testy użyteczności

Testy użyteczności (ang. usability testing) to jedna z najbardziej wartościowych metod jakościowych w arsenale każdego UX researchera. Uczestnicy badania wykonują określone zadania na interfejsie – może to być prototyp, strona internetowa czy aplikacja mobilna – podczas gdy badacz obserwuje ich zachowania. Metodę tę wyróżnia protokół głośnego myślenia, w którym badani komentują swoje działania na głos.

Według badań Nielsen Norman Group, już 5 uczestników pozwala wykryć około 85% problemów z użytecznością interfejsu^[1]. Testy mogą być moderowane (z udziałem badacza w czasie rzeczywistym) lub niemoderowane (użytkownik wykonuje zadania samodzielnie). W praktyce projektowej testy użyteczności przeprowadza się zarówno na wczesnych prototypach papierowych, jak i na gotowych produktach wymagających optymalizacji.

Indywidualne wywiady pogłębione

Indywidualne wywiady pogłębione (IDI – Individual in Depth Interview) stanowią fundament badań jakościowych w UX. To rozmowy jeden na jeden z użytkownikami, prowadzone według wcześniej przygotowanego scenariusza badania. Wywiad pozwala dotrzeć do głębokich motywacji, emocji i problemów, które napotykają podczas użytkowania produktu.

Dobry wywiad trwa od 45 do 90 minut i wymaga od badacza umiejętności aktywnego słuchania oraz zadawania pytań otwartych. Wywiady kontekstowe łączą rozmowę z obserwacją w naturalnym środowisku użytkownika. Nielsen Norman Group rekomenduje przeprowadzenie 5 wywiadów jako minimum, przy czym nasycenie tematyczne (moment, gdy nowe wywiady nie przynoszą nowych informacji) może wymagać nawet 30 rozmów^[2].

Grupy fokusowe

Grupy fokusowe (FGI – Focus Group Interview) to moderowane dyskusje z udziałem 4–8 osób, prowadzone przez doświadczonego moderatora. Metoda ta sprawdza się przy zbieraniu opinii i eksploracji różnych punktów widzenia na dany temat. Uczestnicy konfrontują swoje opinie, co często prowadzi do odkrycia nieoczywistych spostrzeżeń.

Grupy fokusowe nie nadają się jednak do oceny konkretnych rozwiązań interfejsowych – tu lepiej sprawdzą się testy użyteczności. Metoda jest szczególnie przydatna na wczesnym etapie projektu, gdy zespół eksploruje przestrzeń problemu i szuka kierunków rozwoju produktu.

Sortowanie kart

Sortowanie kart (ang. card sorting) to technika wykorzystywana do budowania intuicyjnej architektury informacji. Badani grupują karty z nazwami treści lub elementów nawigacji w sposób, który wydaje im się logiczny. Może być otwarte (uczestnicy sami tworzą i nazywają kategorie), zamknięte (przypisują karty do zdefiniowanych kategorii) lub hybrydowe.

Wyniki sortowania kart bezpośrednio przekładają się na strukturę menu i kategorii. Do uzyskania wiarygodnych wyników potrzeba minimum 15 uczestników dla sortowania otwartego i 15–20 dla zamkniętego^[3].

Badania etnograficzne

Badania etnograficzne i terenowe polegają na obserwacji użytkowników w ich naturalnym otoczeniu – tam, gdzie faktycznie korzystają z produktu. Badacz odwiedza miejsce badania (dom, biuro, przestrzeń publiczną) i obserwuje realne zachowania, które mogą znacząco różnić się od deklaracji składanych w laboratorium. Ta metoda badawcza dostarcza bezcennych informacji o kontekście użycia produktu i rzeczywistych problemach użytkowników.

Analityka internetowa i metody ilościowe

Dane ilościowe uzupełniają jakościowy obraz badanego problemu. Ankiety online pozwalają zebrać opinie od szerokiego grona respondentów. Testy A/B porównują skuteczność dwóch wersji elementu interfejsu w czasie rzeczywistym – Booking.com przeprowadza tysiące takich testów rocznie, a jedna poprawa w kalendarzu rezerwacji przyniosła wzrost konwersji o 4%^[4]. Analityka internetowa (web analytics) z narzędzi jak Google Analytics czy Hotjar dostarcza danych o zachowaniach – czas realizacji zadań, ścieżki nawigacji, współczynniki konwersji. Eyetracking rejestruje ruchy oczu, pokazując na co użytkownicy patrzą.

Audyt heurystyczny

Audyt heurystyczny to analiza ekspercka przeprowadzana bez udziału użytkowników końcowych. Specjalista ocenia interfejs pod kątem zgodności z ustalonymi zasadami projektowania – najczęściej 10 heurystykami Nielsena.

Wędrówka poznawcza z kolei to technika, w której ekspert przechodzi przez interfejs, wcielając się w rolę użytkownika. Audyty są szybsze i tańsze od badań z użytkownikami – wymagają 20–40 roboczogodzin^[5].

Kiedy warto przeprowadzić badania UX?

Badania UX mają sens na różnych etapach rozwoju produktu. Na wczesnym etapie (faza Discovery) pomagają zrozumieć problem i zidentyfikować potrzeby użytkowników. Podczas projektowania służą weryfikacji prototypów i makiet.

Po wdrożeniu wspierają optymalizację – gdy współczynnik konwersji jest niski, użytkownicy korzystają z produktu inaczej niż zakładano lub planowane jest przeprojektowanie. Według danych Baymard Institute, średni duży sklep e-commerce może zwiększyć konwersję o 35,26% poprzez przeprojektowanie procesu zakupowego^[6].

Badania UX są jak nawigacja GPS w nieznanym mieście. Możesz mieć mapę w postaci początkowego projektu, ale dopiero regularne testowanie pokaże, czy idziesz właściwą drogą i jak dostosować kurs, by dotrzeć do celu – zadowolenia użytkownika i realizacji celów biznesowych.

Michał Włodarczyk, Head of Customer Success

Jak przeprowadzić badania UX?

Przeprowadzenie badań user experience zaczyna się od zdefiniowania celów i pytań badawczych. Bez jasno określonego problemu nawet najlepiej zaplanowane badanie nie przyniesie wartościowych wyników. Cele powinny być konkretne – nie „chcemy wiedzieć więcej o użytkownikach”, ale „chcemy zrozumieć, dlaczego użytkownicy porzucają koszyk”.

Następnym elementem jest desk research – analiza danych analitycznych, istniejących raportów i dokumentacji. Ta faza pozwala zaoszczędzić czas i budżet. Dopiero na tej podstawie dobiera się odpowiednią metodę badawczą zgodną z modelem Nielsen Norman Group: Discover → Explore → Test → Listen.

Rekrutacja uczestników wymaga stworzenia profilu użytkownika i kwestionariusza selekcyjnego (ang. screener). Przygotowanie scenariusza obejmuje zadania odzwierciedlające realne sytuacje użytkowania. Pytania powinny być otwarte i niesugerujące odpowiedzi.

Przed właściwym badaniem przeprowadza się pilotaż. Podczas sesji moderator dba o komfort respondenta, wyjaśniając że testowany jest produkt, nie umiejętności użytkownika. Nagrywanie sesji jest standardem – pozwala wrócić do materiału podczas analizy.

Jak analizować badania UX?

Analiza badań UX to proces przekładania surowych danych na konkretne rekomendacje projektowe. Zaczyna się od zabezpieczenia nagrań i notatek bezpośrednio po badaniu. Debriefing z zespołem pozwala zweryfikować pierwsze spostrzeżenia.

W badaniach jakościowych poszukuje się wzorców – stwierdzeń powtarzających się u różnych respondentów. Pomocne są diagramy pokrewieństwa (affinity diagrams), gdzie obserwacje grupuje się tematycznie. Wirtualne tablice typu Miro czy FigJam ułatwiają pracę z materiałem wizualnym.

Badania ilościowe wymagają analizy statystycznej. Ważne jest też łączenie danych jakościowych i ilościowych – zwiększa wiarygodność wniosków. Podczas analizy należy unikać błędów poznawczych: efektu potwierdzenia, heurystyki dostępności czy efektu zakotwiczenia. Wyniki prezentuje się w formie zwięzłych raportów z konkretnymi rekomendacjami. W budżecie projektu warto uwzględnić również zarobki UX researchera, jeśli badania są realizowane wewnętrznie i wymagają zaangażowania specjalisty na etapie planowania oraz analizy.

Ile kosztują badania UX?

Koszt badań UX zależy od wielu czynników. Podstawowy wzór to: czas opracowania koncepcji + czas pozyskania respondentów + ich wynagrodzenie + czas analizy. Według Nielsen Norman Group, prosty zdalny test użyteczności z 5 uczestnikami może kosztować od 250 do 1680 dolarów, nie licząc czasu pracy badacza (11–48 godzin)^[7].

Platformy do testów niemoderowanych oferują ceny od około 49 dolarów za sesję^[8]. Kompleksowe badanie zlecone agencji, obejmujące rekrutację specjalistycznych grup docelowych, może przekroczyć 25–30 tysięcy dolarów^[9]. Platformy komercyjne jak UserTesting kosztują od 15 000 do 60 000 dolarów rocznie za licencję^[10].

Tańszą alternatywą są audyty eksperckie. Warto pamiętać, że droższa od badań będzie implementacja produktu stworzonego na złych założeniach – poprawki po wdrożeniu kosztują nawet 100 razy więcej niż zmiany na etapie projektowania^[11].

Jakie korzyści wynikają z badań UX?

Inwestycja w badania UX przekłada się na wymierne korzyści biznesowe. Według Forrester Research, każdy dolar zainwestowany w UX przynosi średnio 100 dolarów zwrotu – to ROI na poziomie 9900%^[12]. Dobrze zaprojektowany interfejs może zwiększyć współczynnik konwersji nawet o 400%^[13]. Firmy priorytetowo traktujące design notują o 32% wyższy wzrost przychodów niż konkurencja^[14].

Badania pozwalają wykryć problemy na etapie prototypowania, gdy ich naprawa jest tania. Zmniejszają ryzyko finansowe całego przedsięwzięcia. 88% konsumentów nie wraca na stronę po złym doświadczeniu^[15]. UX researcher pełni rolę adwokata użytkowników, jednocześnie mając świadomość celów biznesowych. Dzięki temu rekomendacje są korzystne dla obu stron.